ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ Facebook, X (Twitter), Instagram, WhatsApp, YouTube ಮೊದಲಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕುವ ಪೋಸ್ಟ್ಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅನೇಕರು ಪೊಲೀಸ್ ಕೇಸ್, FIR, ವಿಚಾರಣೆ, ಬಂಧನಗಳ ಭಯ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಟೀಕೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ವಿರೋಧ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕುರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಹಲವರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿದೆ.
ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಪೋಸ್ಟ್ಗಳ ವಿರುದ್ಧ FIR ದಾಖಲಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು (Guidelines) ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದೆ.
ಈ ಹೊಸ ನಿಯಮಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ:
- ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು (Freedom of Speech) ರಕ್ಷಿಸುವುದು
- ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರೇರಿತ ಅಥವಾ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ದೂರುಗಳಿಂದ ಜನರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು
- ಪೊಲೀಸರು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ (mechanically) ಕೇಸ್ ಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಬಂಧಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದು
ಈಗ ಈ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ, ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ವಿವರಿಸೋಣ.
ಏಕೆ ಈ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಯಿತು?
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ:
- ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು (ಪೋಸ್ಟ್ಗೆ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದವರು) ದೂರು ನೀಡುವುದು
- ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ತರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ FIR ದಾಖಲಿಸುವುದು
- ಸಾಮಾನ್ಯ ಟೀಕೆಗಳಿಗೂ ದೇಶದ್ರೋಹ, ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣ ಎಂಬ ಗಂಭೀರ ಸೆಕ್ಷನ್ ಹಾಕುವುದು
- ಕೇಸ್ ಹಾಕಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಬಂಧನ ಮಾಡುವುದು
ಇಂತಹ ದುರುಪಯೋಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 19(1)(a) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಾಗರಿಕರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಈ ಕ್ರಮ.
FIR ದಾಖಲಿಸುವ ಮೊದಲು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ 8 ಪ್ರಮುಖ ನಿಯಮಗಳು – ವಿವರವಾಗಿ
ದೂರುದಾರರ ಅರ್ಹತೆ ಪರಿಶೀಲನೆ ಕಡ್ಡಾಯ
ಯಾರಾದರೂ ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಪೋಸ್ಟ್ ವಿರುದ್ಧ ದೂರು ನೀಡಿದರೆ, ಪೊಲೀಸರು ಮೊದಲಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಬೇಕು:
ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ “ನೊಂದ ವ್ಯಕ್ತಿ” (Aggrieved Person) ಆಗಿದ್ದಾರಾ?
- ಮಾನನಷ್ಟ, ಅವಮಾನ, ಅಪಮಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ಕೇಸ್ಗಳಲ್ಲಿ
→ ನೇರವಾಗಿ ನೊಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ದೂರು ನೀಡಬೇಕು - ಪೋಸ್ಟ್ಗೆ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೂರುಗಳ ಮೇಲೆ
→ FIR ದಾಖಲಿಸುವಂತಿಲ್ಲ
ಇದರಿಂದ “ನನಗೆ ಏನು ಸಂಬಂಧ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ದೂರು ಕೊಡ್ತೀನಿ” ಅನ್ನೋ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಬ್ರೇಕ್ ಬೀಳುತ್ತದೆ.
FIR ಮೊದಲು ಕಡ್ಡಾಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ತನಿಖೆ
ಈಗಿನಿಂದ:
- ಕೇವಲ ದೂರು ಬಂದ ತಕ್ಷಣ FIR ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ
- ಪೊಲೀಸರು ಮೊದಲು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಚಾರಣೆ (Preliminary Enquiry) ನಡೆಸಬೇಕು
ಈ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ:
- ಈ ಪೋಸ್ಟ್ ಅಪರಾಧದ ಅಂಶ ಹೊಂದಿದೆಯೇ?
- ಕಾನೂನಿನ ಯಾವ ಸೆಕ್ಷನ್ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ?
- ಇದು ಕೇವಲ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೇ ಅಥವಾ ಅಪರಾಧವೇ?
ಇವುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮ.
ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣ (Hate Speech) – ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಿತಿ
ಎಲ್ಲಾ ಕಟುವಾದ ಮಾತುಗಳೂ ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣ ಅಲ್ಲ.
ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯ ಪ್ರಕಾರ:
- ಹಿಂಸೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ಇಲ್ಲದ ಟೀಕೆ
- ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರ ಮೇಲಿನ ತೀವ್ರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ
- ವ್ಯಂಗ್ಯ, ಸಟೈರ್, ಟೀಕೆ
ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ: ದೇಶದ್ರೋಹ, ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣದ ಕೇಸ್ ಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ
ಇಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ Shreya Singhal ತೀರ್ಪು ಅನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು.
ರಾಜಕೀಯ ಪೋಸ್ಟ್ಗಳಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ರಕ್ಷಣೆ
ರಾಜಕೀಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ:
- ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ವಿರೋಧ
- ಆಡಳಿತದ ಟೀಕೆ
- ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ
ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಭಾಗ.
- ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಟೀಕೆಗಾಗಿ FIR ಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ
- ಸನ್ನಿಹಿತ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ಇದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕಾನೂನು ಬಳಕೆ
ಮಾನನಷ್ಟ ಪ್ರಕರಣ – ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಅನುಮತಿ ಕಡ್ಡಾಯ
ಮಾನನಷ್ಟ (Defamation) ಎಂದರೆ:
- ಇದು ಸಂಜ್ಞೇಯವಲ್ಲದ ಅಪರಾಧ (Non-Cognizable Offence)
ಅದರರ್ಥ:
- ಪೊಲೀಸರು ಸ್ವತಃ FIR ದಾಖಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ
- ದೂರುದಾರರು ಮೊದಲು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು
- BNSS ಸೆಕ್ಷನ್ 174(2) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ
→ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಆದೇಶ ಇದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ FIR
ಬಂಧನ – ಕೊನೆಯ ಆಯ್ಕೆ ಮಾತ್ರ
ಪೋಸ್ಟ್ ಹಾಕಿದ ತಕ್ಷಣ ಬಂಧನ?
ಹೊಸ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ:
- Arnesh Kumar vs State of Bihar ತೀರ್ಪಿನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ಪಾಲನೆ ಕಡ್ಡಾಯ
- ಬಂಧನ ಅನಿವಾರ್ಯವೇ? ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು
- ಕೇವಲ ಕೇಸ್ ಇದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬಂಧಿಸುವಂತಿಲ್ಲ
ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಣೆ.
ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರ ಸಲಹೆ
ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ:
- ರಾಜಕೀಯ ಮುಖಂಡರ ಭಾಷಣ
- ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ವಿಷಯಗಳು
ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೂರು ಬಂದರೆ: FIR ದಾಖಲಿಸುವ ಮೊದಲು Public Prosecutor ಅವರ ಕಾನೂನು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡೆಯಬೇಕು.
ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರೇರಿತ ದೂರುಗಳ ವಜಾ
ದೂರು:
- ವೈಯಕ್ತಿಕ ದ್ವೇಷದಿಂದ ಬಂದಿದೆಯಾ?
- ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವೇ?
- ತನಿಖೆಗೆ ತಕ್ಕ ಅಂಶಗಳಿಲ್ಲವೇ?
ಅಂದರೆ: BNSS ಸೆಕ್ಷನ್ 176(1) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ
ಪೊಲೀಸರು ಆ ದೂರುವನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಬಹುದು
ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಸಾರಾಂಶ (ಸರಳವಾಗಿ)
- FIR ಮೊದಲು ತನಿಖೆ ಕಡ್ಡಾಯ
- ಮಾನನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಅನುಮತಿ ಬೇಕು
- ರಾಜಕೀಯ ಟೀಕೆಗೆ ರಕ್ಷಣೆ
- ಬಂಧನ ಕೊನೆಯ ಆಯ್ಕೆ
- ಸುಳ್ಳು, ಪ್ರೇರಿತ ದೂರುಗಳಿಗೆ ಬ್ರೇಕ್
ಜನರಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಸಲಹೆ
ನಿಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧ ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಪೋಸ್ಟ್ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ದೂರು ಬಂದರೆ:
- ಗಾಬರಿಯಾಗಬೇಡಿ
- ನೇರ ಬಂಧನ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ
- ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನೆನಪಿಸಬಹುದು
- ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಕಾನೂನು ಸಲಹೆ ಪಡೆಯಿರಿ
ಕೊನೆ ಮಾತು
ಈ ಹೊಸ ಗೈಡ್ಲೈನ್ಸ್ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಾಕವಚ.
ಆದರೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ:
- ಹಿಂಸೆ
- ದ್ವೇಷ
- ಸುಳ್ಳು ಪ್ರಚೋದನೆ
ಇವುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರಕ್ಷಣೆ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಡಬೇಕು.
- ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ
- ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ, ಕಾನೂನನ್ನೂ ಅರಿತು ಬಳಸಿ
ಇದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಡಿಜಿಟಲ್ ನಾಗರಿಕನ ಕರ್ತವ್ಯ.